സാരിയെന്നൊരു മുറിവ്; അതുണക്കാന്‍ കോട്ടെന്നൊരു മരുന്ന്!

എറണാകുളം ജില്ലയിലെ അധ്യാപികമാര്‍ക്ക് കോട്ട് നിര്‍ബന്ധമാക്കുന്ന ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് തീരുമാനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ വസ്ത്രധാരണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് ഒരന്വേഷണം. കാവ്യ മനോഹര്‍ എഴുതുന്നു

റഷ്യന്‍ ഭരണകൂടം ഈ പെണ്‍കുട്ടികളെ ഭയക്കുന്നതെന്തിന്?

റഷ്യയില്‍ പുസി റയറ്റ് പെണ്‍കൂട്ടായ്മ നടത്തുന്ന സര്‍ഗാത്മക പോരാട്ടങ്ങള്‍ക്ക് ഒരാമുഖം. പി പ്രജിത എഴുതുന്നു

പെണ്ണുടലുകള്‍ ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയില്‍

സ്ത്രീ ജീവിതം ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയില്‍ പകര്‍ത്തപ്പെട്ടതെങ്ങനെ. സാബുഷണ്‍മുഖം എഴുതുന്നു

മാറിയ പെണ്‍ജീവിതവും മാറാത്ത നമ്മുടെ മേല്‍മീശകളും

ശ്വേതാ മേനോന്റെ പ്രസവം, ഗര്‍ഭധാരണത്തെയും പ്രസവത്തെയും കുറിച്ച് വി.പി റജീന, സ്മിത മീനാക്ഷി എന്നിവര്‍ നാലാമിടത്തില്‍ എഴുതിയ കുറിപ്പുകള്‍ എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ മാറിയ സ്ത്രീജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും അകക്കാമ്പ് മാറാത്ത കേരളീയ സമൂഹത്തെയും കുറിച്ച ഒരന്വേഷണം.
പ്രസന്ന രാഘവന്‍ എഴുതുന്നു

തീ കൊണ്ടും സഹനം കൊണ്ടും ഒരു കവിത

സ്വന്തം ദേശത്തിനും മനുഷ്യര്‍ക്കുമായി കത്തി ജ്വലിക്കുന്നൊരു സൂര്യന്‍. ഇറോം ഷര്‍മിള എന്ന മുപ്പത്തഞ്ചുകാരി.

ഇടിന്തകരൈയിലെ സഹോദരിമാര്‍ നമ്മോട് പറയുന്നത്

കൂടംകുളം ആണവനിലയത്തിനു പരിസരത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലെ സ്ത്രീകള്‍ ലോകത്തെ എല്ലാ സഹോദരിമാര്‍ക്കുമായി എഴുതിയ തുറന്ന കത്ത്

അവളിപ്പോഴും അതേ തീയില്‍…

സൂര്യനെല്ലി കേസിലെ ഇരയുടെ ജീവിതം. നമ്മുടെ നിസ്സംഗതയ്ക്കു മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഒച്ചയറ്റ വിലാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കല്‍ കൂടി സുജ സൂസന്‍ ജോര്‍ജ് എഴുതുന്നു

സാരിത്തുമ്പിനപ്പുറം, അമ്മ!

മുറ്റത്ത് ചുട്ടുപഴുത്ത മണലില്‍ അമ്മ സാരി ഉണങ്ങാനിടും. ഉരുളന്‍ കല്ലുകള്‍ അതില്‍ മുഴകള്‍ സൃഷ്ട്ടിക്കും. ഉണങ്ങിയ സാരിയില്‍ അള്ളിപ്പിടിച്ചു കിടക്കുന്ന കല്ലുകളെ പെറുക്കി മാറ്റുക എന്റെ ജോലിയാണ്. കല്ലു മാററിക്കഴിഞ്ഞാല്‍ അമ്മ ഒരറ്റം പിടിക്കും, ഞാന്‍ മറ്റേ അറ്റവും. കോണോടുകോണ്‍ വലിക്കും. കഞ്ഞിപ്പശ എകിയ കാഠിന്യത്തില്‍ നിന്നും തുണിയെ വിമുക്തമാക്കുന്ന ചടങ്ങ്. അത് കഴിഞ്ഞാല്‍ മടക്കി ഇരുമ്പു പെട്ടിയിലേക്ക്. ചിലപ്പോള്‍ ഇസ്തിരിയിടും. ചിരട്ടക്കരി കൊണ്ടുള്ള ഇസ്തിരിട്ടി.

അന്നപൂര്‍ണാ ദേവി: ഒറ്റമുറിയില്‍ ഒരു സംഗീത നദി

ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതജ്ഞന്‍ ബാബ അല്ലാവുദ്ദീന്‍ ഖാന്റെ ഇളയ മകള്‍. ലോക പ്രശസ്ത സിതാര്‍ വാദകന്‍ അലിഅക്ബര്‍ ഖാന്റെ സഹോദരി, സംഗീത മാന്ത്രികന്‍ പണ്ഡിറ്റ് രവിശങ്കറിന്റെ ഭാര്യ. സ്വയമാവട്ടെ, പരിമിതികള്‍ ഭേദിച്ചു തെഴുത്ത പ്രതിഭയുടെ ഒരു വന്‍മരം. എന്നിട്ടും അന്നപൂര്‍ണദേവി പുറംലോകത്തിന് അന്യ.

പ്രണയം കടല്‍ കടന്ന്, കര കടന്ന്…

അവന്റെ അപ്പനും ഉണ്ടായിരുന്നു നാലാം ക്ളാസില്‍ പഠിക്കുമ്പോഴും എട്ടാം ക്ളാസില്‍ പഠിക്കുമ്പോഴും ഓരോ പ്രണയങ്ങള്‍. ഇടയ്ക്ക് ഞങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും ഈ കഥകള്‍ പറഞ്ഞ് ചിരിക്കാറുണ്ട്.

തുരുമ്പ് പിടിച്ച ഹുക്കുള്ള ഒരു ബ്ലൌസ്

എച്ച്മുക്കുട്ടി എഴുതുന്നു: ഇത് ഒരാളുടെ കഥയാണ്, വേറൊരാളുടെ അനുഭവമാണ്, മറ്റൊരാളുടെ ഓര്‍മ്മയാണ്, ഇനിയുമൊരാളുടെ കുറിപ്പാണ്, ചിലരുടെയെങ്കിലും ജീവിതവുമാണ്. അതുകൊണ്ട് എന്തു പേരിടണമെന്ന് അറിയില്ല. ..

ദൈവം വിശ്രമിക്കാന്‍ വരുന്ന മുറികള്‍

ഇത്തവണ അടിവയറ്റില്‍ അനക്കങ്ങളില്ല. മറിച്ച് വേദനയും തീയും തുപ്പുന്ന ആ അവയവത്തില്‍ വളരുന്ന ജീവനില്ലാത്ത മാംസത്തെ നീക്കം ചെയ്യാനായിരുന്നു അത്. ‘രണ്ടിനും ഒരേ ചിലവാണ്’-ഡോക്ടര്‍ പറഞ്ഞു.

എന്നും വാവയായ ഒരാള്‍

അങ്ങനെ ഒരു തുലാവര്‍ഷ രാത്രിയില്‍ ഉമ്മറത്തിണ്ണയിലിരുനു ഊഴം കാക്കേ ദൈവം വെള്ളിനൂലുകള്‍ കോര്‍ത്തൊരു തൊട്ടിലിട്ടു കൊടുത്തു വാവക്ക് . വാവ അതില്‍ കിടന്ന് കൈവിരലുണ്ടും , കാലുകള്‍ പിണച്ച് വച്ചും മയങ്ങി. ഉറങ്ങിയ കുട്ടിയെ ഉണര്‍ത്താതെ ദൈവം ഇറയത്തേക്ക് തന്നെ വീണ്ടും ഇറക്കി കിടത്തി.

ബ്രാന്‍ഡ് ഫെമിനിസം കേരള മോഡല്‍

അവകാശങ്ങള്‍ കൂട്ടായി നേടിയെടുക്കുന്നതിനു കേരളത്തില്‍ സ്ത്രീകളുടെ ശക്തമായ ഫെമിനിസ്റു മൂവുകള്‍ ഉണ്ടാകേണ്ട നേരം തന്നെയാണിത്. ഇതോടൊപ്പം , സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ മൂര്‍ത്തികളാണ് തങ്ങള്‍ എന്നു പൊതു ലോകത്തെ ധരിപ്പിച്ച്, അതിനു പകരം കിട്ടുന്ന വ്യക്തി അധികാര ഇമേജുകള്‍ഉപയോഗിച്ച്, സ്ത്രീയുടെ ശരീരത്തിന്റേയും തലമുടിയുടേയും കച്ചവട സാധ്യതകളുടെ കൂട്ടിക്കൊടുപ്പു നടത്തുന്ന ഫെമിനിസത്തിന്റേയും സിനിമാ ആര്‍ട്ടിന്റെയും കള്ള നാണയങ്ങളെ തിരിച്ചറിയേണ്ടതുമുണ്ട്.

ഫെമിനിസം ‘തെറി വാക്കാ’യതെങ്ങനെ?

21ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചെറുപ്പക്കാരില്‍ ആണിലും പെണ്ണിലും ഇന്ത്യന്‍ ഫെമിനിസത്തിന്റെ ഈ വര്‍ഗ്ഗീയ രാഷ്ട്രീയ അധികാരമുഖത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടുന്നുണ്ട് എന്നു തോന്നുന്നു. വര്‍ഗ ജാതി-മത-ലിംഗ വിവേചനങ്ങള്‍ക്കു പുറത്തു കടക്കുന്ന ഒരു സ്വാതന്ത്യ്രം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരാണ് അവര്‍. എന്നാല്‍ അവര്‍ ഇന്നു വല്ലാത്ത ഒരവസ്ഥയെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നവരുമാണ്. അവര്‍ക്ക് വേണ്ടത്, ആത്മാര്‍ത്ഥമായ നേതൃത്വമാണ്.

ഞാന്‍ ആരുടെയും പെങ്ങളല്ല

ഞാന്‍ ആരുടെയും പെങ്ങളല്ല. ആരുടെയും അമ്മയുമല്ല. ഒരു പെണ്ണും അങ്ങനെ അമ്മയും പെങ്ങളുമായി ഒരു പെട്ടിക്കുള്ളിലാവേണ്ടതാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നുമില്ല. ഞാന്‍ മാത്രമല്ല, ഒരു പെണ്ണും ആരുടെയും പെങ്ങളോ അമ്മയോ അല്ല എന്നും ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. അവള്‍ പെണ്ണാണെന്നും പെണ്ണ് എന്നതാണ് അവളുടെ ഐഡന്റിറ്റി എന്നും. ഇത് രണ്ടും അല്ലാത്തതുകൊണ്ട് അതിന്റെയര്‍ഥം എന്റെ ശരീരം വയലേറ്റ് ചെയ്യാന്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും അവകാശമുണ്ട് എന്നല്ല. അമ്മയോടും പെങ്ങളോടും നിങ്ങള്‍ ചെയ്യില്ല എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന എല്ലാം എന്നോട് ചെയ്യാന്‍ അവകാശമുണ്ട് എന്നല്ല. ആര്‍ക്കും അതിനുള്ള അവകാശമില്ല എന്നുതന്നെയാണ്

ഫെമിനിസത്തെ ഭയക്കുന്നതെന്തിന്?

ഫെമിനിസമെന്ന വാക്കില്‍ പുരുഷ വിരുദ്ധതയുണ്ടെന്ന് എനിയ്ക്ക് തോന്നിയിട്ടില്ല. സ്ത്രീയില്ലാതെ പുരുഷനില്ലെന്നും പുരുഷനില്ലാതെ സ്ത്രീയില്ലെന്നും ആരെയെങ്കിലും പറഞ്ഞു പഠിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ടോ. അതിനായി പുരുഷന്മാര്‍ ഫെമിനിസമെന്ന വാക്കിനെയും ഫെമിനിസ്റുകളെയും ആഭാസവല്‍ക്കരിക്കേണ്ടതുണ്ടോ. എത്രയോ മഹദ് വ്യക്തികള്‍ നിത്യ സമരങ്ങള്‍കൊണ്ട് വളര്‍ത്തി വലുതാക്കി ഇത്രയോളമെത്തിച്ച ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തെ എങ്ങനെ നമുക്കിത്രയും കുറച്ചുകാണാന്‍ കഴിയും. കേവലമൊരു സിനിമയെക്കുറിച്ചുള്ള ചര്‍ച്ചകളില്‍, അല്ലെങ്കില്‍ കന്യകാത്വ ചര്‍ച്ചകളില്‍ ഒതുങ്ങിപ്പോവേണ്ട ഒന്നാണോ ഈ ഇസം.

ഫെമിനിസം എന്ന ബ്രാന്റും കേരള സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ “ഫാവിയും”

സ്ത്രീ ശക്തി സ്ത്രീയുടെ ഉള്ളില്‍ തന്നെ ഉള്ള ഒന്നാണ് എന്ന് അടിയുറച്ചു വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരാളാണ് ഞാന്‍. അശ്ലീല വാക്കുകള്‍ ഉപയോഗിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ അതുപോലെ തിരിച്ചു സംസാരിക്കുകയോ എഴുതുകയോ ചെയ്യുന്നതോ പുരുഷന്മാരുടെ ശരീരഭാഗങ്ങളെ പറ്റി ഉറക്കെ കമന്റുകള്‍ പറയുന്നതോ അല്ല എനിക്ക് സ്ത്രീ സ്വാതന്ത്യ്രം.

ഈ ലോകം എന്റെ വിശുദ്ധ ഇടം

വനിതാ ദിനത്തില്‍ നാലാമിടം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘പെണ്‍മയുടെ ഓണ്‍ലൈന്‍ വഴികള്‍’സംവാദം തുടരുന്നു. ജെസി ലൈല ജോയ്എഴുതുന്നു: ഈ ലോകം എന്റെ വിശുദ്ധ ഇടമാണ്. ഇവിടെ ഞാന്‍ എന്നെത്തന്നെ വാഴ്ത്തപ്പെട്ടവളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതെന്റെ സ്വാതന്ത്യ്രമാണ്.

…and she just asks me what’s there in FB?

-വനിതാ ദിനത്തില്‍ നാലാമിടം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘പെണ്‍മയുടെ ഓണ്‍ലൈന്‍ വഴികള്‍’സംവാദം തുടരുന്നു. ടിസി മറിയം തോമസ് എഴുതുന്നു: ഫെയ്സ് ബുക്ക് അടക്കമുള്ള സോഷ്യല്‍ നെറ്റ് വര്‍ക്കിങ് ഇടങ്ങളില്‍ സ്വയം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ പോലെ പ്രധാനമാണ് FBയില്‍ നിന്ന് ഒഴിവായിനില്‍ക്കുന്നവരുടെയും. ഈ തോന്നലാണ്,ആലോചനയാണ് ഒരു സര്‍വേയിലേക്ക് വഴി തെളിച്ചത്.

ചെന്നായ്ക്കള്‍ക്കു നടുവില്‍ നമ്മുടെ കുഞ്ഞുങ്ങള്‍

കേരളത്തിലും അനേകം കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ ആര്‍ത്തി പൂണ്ട വേട്ടക്കാരുടെ ഇരകളായി. തീരെ ചെറിയ പൈതങ്ങള്‍ ക്രൂരമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു. അനേകം കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ക്ക് ജീവിതകാലം മുഴുവന്‍ നീളുന്ന മാനസികമായ മുറിവുകളേറ്റു

പുഴുവായുറങ്ങി, പൂമ്പാറ്റയായുണര്‍ന്നു..*

അടുത്തറിഞ്ഞ ഓരോ സ്ത്രീയും ഉള്ളില്‍ കൊണ്ടു നടക്കുന്നുണ്ട് കണ്ടും കേട്ടും മോഹിച്ച കടും നിറങ്ങളുടെ ഒരു അകം പൊറുതി. ആ നിറങ്ങളാണ് കീ ബോര്‍ഡില്‍ നിന്ന് നേരെ നടന്നു കേറാവുന്ന ഈ മാന്ത്രിക ലോകത്തെ ഇത്രയേറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാക്കുന്നത്.

സൈബര്‍ നാല്‍ക്കവലകളിലെ സൈറനുകള്‍

സ്വാതന്ത്യ്രം ലെഫ്റ്റും റൈറ്റും അഷ്ടദിക്കുകളിലും വെച്ചലക്കുന്ന ഒരു പെണ്ണാണ് ഞാന്‍. അതൊരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് “ഇന്നാ മോളേ ഒരു ഗ്ലാസ് സ്വാതന്ത്യ്രം ” എന്ന് പറഞ്ഞ് ആരും കൊണ്ട് തന്നതല്ല.

on line ജീവിതത്തിന്റെ മറ്റത്

അഖില ഹെന്റി എഴുതുന്നു: എന്റെ എഴുത്തുകള്‍ ഇനിയും aggressive ആകാന്‍ തുടങ്ങി. എന്റെ പ്രതികരണങ്ങള്‍ ശക്തമായ ഭാഷയിലായി. ആരെയെന്നോ എന്തെന്നോ നോക്കാതെ എഴുതാന്‍, ആവശ്യമെന്നു തോന്നിയാല്‍ തെറി ഉപയോഗിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. എന്റെ വസ്ത്രധാരണത്തില്‍ മാറ്റം വരുകയും ആ മാറ്റം ഞാന്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി. ഇത് ആദ്യമൊക്കെ പെട്ടെന്നുണ്ടായ ആ മോചനത്തിനെ ആഘോഷിക്കുന്നതാണെന്നാണ് കരുതിയത്. പക്ഷെ പിന്നീട് മനസ്സിലായി ഞാന്‍ അങ്ങനെത്തന്നെയായിരുന്നെന്ന്. പണ്ടത്തെ പല എഴുത്തുകളിലും ഇതേ ആഘോഷം കണ്ടതുകൊണ്ടാണത്-നാലാമിടം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘പെണ്‍മയുടെ ഓണ്‍ലൈന്‍ വഴികള്‍’ കവര്‍സ്റ്റോറിക്ക് ഒരനുബന്ധം കൂടി.

ഒറ്റ മുറിയിലെ ഒളിവിടങ്ങള്‍

‘പെണ്‍മയുടെ ഓണ്‍ലൈന്‍ വഴികള്‍’ കവര്‍ സ്റ്റോറിക്ക് ഒരനുബന്ധം കൂടി. സരിത കെ. വേണു എഴുതുന്നു. എന്റെ ജൂനിയറായി പഠിച്ച മാധ്യമപ്രവര്‍ത്തകയും ഞാനും മിക്കദിവസവും ഒരേ വഴിയില്‍ നേര്‍ക്കുനേരെ കാണും. അവള്‍ എന്നോട് മിണ്ടില്ല എന്നുമാത്രമല്ല ഒന്നു നോക്കുകകൂടെ ചെയ്യില്ല. ഒരുദിവസം എനിക്ക് ഫെയ്സ്ബുക്കില്‍ അവളുടെ ഫ്രന്റ് റിക്വസ്റ്റ് വന്നു. ഒരേ ഇടവഴിയില്‍ നേര്‍ക്കുനേരെ കണ്ടിട്ടും മിണ്ടാത്തവള്‍ എങ്ങിനെയാണ് എന്റെ രണ്ടാംജീവിതത്തില്‍ ഫ്രെന്റ് ആകുന്നത്, അവള്‍ എങ്ങിനെയായിരിക്കും എന്നോട് സംവദിക്കാന്‍ പോകുന്നത് എന്നറിയാന്‍ ഒരു കൌതുകം ഉണ്ടായിരുന്നത് കൊണ്ട് അവളേയും എന്റെ സുഹൃദ്പട്ടികയില്‍ ചേര്‍ത്തു. അവിടെ അവള്‍ കമന്റുകള്‍ ഇടുന്നു, ഫോട്ടോകള്‍ ലൈക്ക് ചെയ്യുന്നു. ഹോസ്റലിലേക്കുള്ള ഇടവഴിയില്‍ ഞാന്‍ അവളെ വീണ്ടും കണ്ടു, അവളുടെ മുഖത്ത് അതേ ഭാവം, ചുണ്ടില്‍ അതേ മൌനം

ജീവിതം ഒഴുകുന്നൊരു പാട്ട്

പാട്ടു കൊണ്ട് ജീവിതദുരന്തങ്ങളെ അതിജീവിച്ച കൂട്ടുകാരിയെക്കുറിച്ചാണ് ഈ കുറിപ്പ്. സുഗന്ധിയെന്ന് നമുക്കവളെ വിളിക്കാം. മറക്കാനാവാത്ത ഒരുവള്‍. വിണ്ടുപോയ ചുണ്ടുകളെ പാട്ടോര്‍മ്മകളാല്‍ ജീവന്‍ വെപ്പിച്ച ഒരുവള്‍. ഒരു കൊച്ചു റേഡിയോയിലൂടെ ഊര്‍ന്നിറങ്ങിയ ശബ്ദവീചികളാണ് അവളെ ജീവിപ്പിച്ചത്. പ്രതീക്ഷകളുടെ അനേകം വിത്തുകള്‍ നമ്മളില്‍ പാകുന്ന ഓര്‍മ്മയാണ് അവളുടെ ജീവിതം-അഞ്ജലി ദിലീപ് എഴുതുന്നു

സര്‍ഗാത്മകമാവട്ടെ, സൈബര്‍ ഇടങ്ങള്‍

സൈബര്‍ ലോകം ക്രിയാത്മകതയുടെ ലോകം ആകണം. അവളെ എല്ലായ്പ്പോഴും മുന്നിലേക്കെത്താന്‍ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന അപരലോകമാകം. ഇടുങ്ങിയ യാന്ത്രികതകളില്‍ നിന്ന് വിശാലമായ സര്‍ഗാത്മകലോകത്തേക്ക് സ്ത്രീയെ ഇടതടവില്ലാതെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന സവിശേഷമായ ഒരു ഇടം.

ഓണ്‍ലൈന്‍ ചുമരുകളില്‍ എന്റെ അടയാളങ്ങള്‍

ഇവിടെ ഞാനൊരിക്കലും ഒറ്റക്കാവുന്നില്ല. മഴയറിയാനും നിലാവറിയാനും കൂടെ പോരുന്നുണ്ടോ എന്ന് ചോദിക്കുമ്പോഴും, ആണവ പദ്ധതിക്കെതിരായി സൈക്കിളില്‍ കേരളം ചുറ്റാന്‍ കൂടുന്നുണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കുമ്പോഴും നല്ല സിനിമകള്‍ കാണാന്‍ അവസരമുള്ള ചലച്ചിത്ര മേളകളിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുമ്പോഴും കൂടെ നില്‍ക്കാനും പ്രതികരിക്കാനും പങ്കെടുത്തു വിജയിപ്പിക്കാനും ഓണ്‍ലൈന്‍ ഇടങ്ങളിലെ കൂട്ടുകാരും ഇവിടെ നടക്കുന്ന ചര്‍ച്ചകളും എന്നെ ഏറെ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.